Alimenty po rozwodzie kojarzą się głównie z dziećmi. Tymczasem prawo pozwala w określonych sytuacjach żądać pieniędzy na własne utrzymanie także od byłego męża lub byłej żony. To, czy takie alimenty się należą, w jakiej wysokości i jak długo, zależy przede wszystkim od tego, jak sąd rozstrzygnął w wyroku rozwodowym kwestię winy.
Skąd biorą się alimenty między byłymi małżonkami
Zasady opisuje art. 60 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Przewiduje on dwie różne sytuacje. Pierwsza dotyczy osoby, która po rozwodzie znalazła się w niedostatku. Druga dotyczy małżonka niewinnego, którego sytuacja materialna wyraźnie się pogorszyła przez rozwód orzeczony z wyłącznej winy drugiej strony.
To roszczenie jest zupełnie niezależne od alimentów na dzieci. Można dochodzić obu jednocześnie, a wysokość jednych nie przesądza o wysokości drugich.
Sytuacja pierwsza: niedostatek
Były małżonek, który nie został uznany za wyłącznie winnego rozkładu pożycia i znajduje się w niedostatku, może żądać od drugiego środków utrzymania. Ich wysokość zależy od jego usprawiedliwionych potrzeb oraz od możliwości zarobkowych i majątkowych osoby zobowiązanej.
Niedostatek nie oznacza braku jakichkolwiek dochodów. Chodzi o sytuację, w której ktoś własnymi siłami nie jest w stanie zaspokoić swoich podstawowych, usprawiedliwionych potrzeb. Typowe przykłady to:
- osoba, która przez lata zajmowała się domem i dziećmi, nie ma doświadczenia zawodowego i dopiero szuka pracy,
- osoba chora lub z niepełnosprawnością, której dochód nie pokrywa kosztów leczenia i utrzymania,
- rodzic samotnie opiekujący się małym dzieckiem, który z tego powodu może pracować tylko w ograniczonym wymiarze.
Z tej podstawy mogą korzystać małżonkowie po rozwodzie bez orzekania o winie, po rozwodzie z winy obu stron, a także małżonek niewinny, gdy wyłącznie winna jest druga strona. Nie może z niej skorzystać osoba uznana za wyłącznie winną rozpadu małżeństwa.
Sytuacja druga: wyłączna wina drugiej strony
Jeżeli sąd uznał jednego z małżonków za wyłącznie winnego rozkładu pożycia, a rozwód spowodował istotne pogorszenie sytuacji materialnej małżonka niewinnego, ten może żądać, aby winny przyczyniał się do zaspokajania jego usprawiedliwionych potrzeb. W tym przypadku nie trzeba wykazywać niedostatku.
Przykład: żona przez kilkanaście lat prowadziła dom, a rodzina utrzymywała się z wysokich zarobków męża. Po rozwodzie z wyłącznej winy męża jej poziom życia spadł z dnia na dzień, choć z własnej pensji jest w stanie się utrzymać. Nie jest w niedostatku, ale jej sytuacja istotnie się pogorszyła. Sąd może zasądzić alimenty, które ten spadek przynajmniej częściowo wyrównają.
To jedna z najważniejszych praktycznych konsekwencji orzeczenia o winie. O tym, jak wina wpływa na sprawy dzieci, piszemy w artykule Jak rozwód z orzeczeniem o winie wpływa na opiekę nad dziećmi i alimenty, a o tym, jak wykazać winę, w tekście Rozwód z orzeczeniem o winie: jakie dowody są potrzebne?
Jak długo płaci się alimenty byłemu małżonkowi
Obowiązek wygasa zawsze, gdy uprawniony zawrze nowy związek małżeński. Poza tym czas płacenia zależy od rozstrzygnięcia o winie:
- Płaci małżonek, który nie został uznany za wyłącznie winnego (rozwód bez orzekania o winie albo z winy obu stron). Obowiązek wygasa po pięciu latach od orzeczenia rozwodu. Sąd może ten termin przedłużyć tylko z powodu wyjątkowych okoliczności i tylko na żądanie uprawnionego.
- Płaci małżonek wyłącznie winny. Przepisy nie przewidują pięcioletniego limitu, więc obowiązek może trwać dłużej, dopóki istnieją jego przesłanki.
Zgoda na rozwód bez orzekania o winie ma więc realne skutki finansowe. Ogranicza w czasie ewentualne alimenty i odbiera możliwość żądania ich bez wykazania niedostatku. Warto to przemyśleć przed złożeniem pozwu lub odpowiedzi na pozew.
Jak się ubiegać o alimenty
Żądanie alimentów można zgłosić już w sprawie rozwodowej, w pozwie albo w odpowiedzi na pozew. Wtedy sąd rozstrzygnie o nich w wyroku. Można też wnieść osobny pozew o alimenty po rozwodzie. Osoba dochodząca alimentów nie płaci opłaty sądowej od pozwu.
Na czas trwania sprawy można wnioskować o zabezpieczenie, czyli tymczasowe ustalenie alimentów do czasu wydania wyroku. Ma to znaczenie, bo sprawy rozwodowe, zwłaszcza z orzekaniem o winie, potrafią trwać długo.
Do pozwu warto dołączyć dokumenty pokazujące własne dochody i wydatki (umowy, zaświadczenia, rachunki, koszty leczenia) oraz wszystko, co mówi o zarobkach i majątku drugiej strony. Sąd bierze pod uwagę nie tylko faktyczne dochody zobowiązanego, ale też to, ile mógłby zarabiać przy wykorzystaniu swoich kwalifikacji.
Zmiana wysokości i wygaśnięcie
Zasądzone alimenty nie są ustalone raz na zawsze. W razie zmiany sytuacji, na przykład utraty pracy, choroby, znacznego wzrostu zarobków albo znalezienia przez uprawnionego dobrze płatnej pracy, każda ze stron może wystąpić do sądu o podwyższenie, obniżenie albo ustalenie, że obowiązek wygasł.
Warto też pamiętać, że fundusz alimentacyjny wypłaca świadczenia tylko na dzieci. Jeżeli były małżonek nie płaci alimentów zasądzonych na Twoją rzecz, pozostaje egzekucja komornicza.
W skrócie
- Alimenty dla byłego małżonka to osobne roszczenie, niezależne od alimentów na dzieci.
- Kto znalazł się w niedostatku i nie jest wyłącznie winny, może ich żądać; zwykle przez maksymalnie pięć lat.
- Małżonek niewinny może żądać alimentów od wyłącznie winnego bez wykazywania niedostatku, jeśli rozwód istotnie pogorszył jego sytuację, i bez pięcioletniego limitu.
- Nowy ślub uprawnionego kończy obowiązek alimentacyjny.
Artykuł ma charakter informacyjny i opisuje stan prawny na listopad 2026 r. Nie zastępuje porady prawnej w konkretnej sprawie.